Câu 2 (4,0 điểm)
Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ Những chiếc lá của Nguyễn Đình Thi (in ở trên).
Gợi ý làm bài
Gợi ý (4,0 điểm):
Yêu cầu chung (0,5 điểm): bài văn khoảng 600 chữ, xác định đúng vấn đề: đặc sắc nội dung và nghệ thuật của bài thơ Những chiếc lá; dùng dẫn chứng từ bài thơ và các bài thơ cùng đề tài.
Yêu cầu cụ thể (3,5 điểm):
1. Mở bài, kết bài: giới thiệu và khẳng định vấn đề nghị luận.
2. Nhận diện: thơ tự do; đề tài thiên nhiên; nhân vật trữ tình “chúng ta” (những chiếc lá); bố cục hai phần: 6 dòng đầu (trước khi chú bé xuất hiện) và phần còn lại (khi chú bé xuất hiện).
3. Phần 1 – trước khi chú bé xuất hiện:
– Hình thức: hình ảnh chiếc lá qua chiều đông, ngày xuân, trưa hè, chiều thu; liệt kê, nhân hóa, đảo ngữ, từ láy, tương phản; mối tương quan giữa chiếc lá với đàn chim, người đi đường, đôi người yêu.
– Nội dung: tâm trạng buồn khi rụng rơi, tàn tạ, lạnh cóng, trơ trọi; luyến tiếc quá khứ tươi đẹp, sống động, hữu ích. Ý nghĩa: quy luật vòng đời của lá cũng là quy luật đời người; sự cống hiến, tô điểm cho đời làm nên ý nghĩa của sự tồn tại.
4. Phần 2 – khi chú bé xuất hiện:
– Hình thức: hình ảnh chú bé và chiếc lá trong vườn cây, dưới mái bếp tranh; liệt kê, từ láy, thán từ, tương phản; mối tương quan giữa những chiếc lá và chú bé.
– Nội dung: những chiếc lá nhận ra chú bé chăm chỉ, thương mẹ, thấy mình được mang về nhóm lửa nấu cơm; hài lòng, vui sướng khi thấy mình hữu ích. Ý nghĩa: chiếc lá nhận ra giá trị mới của bản thân, hóa thân để tiếp tục có ích, chiến thắng quy luật sinh – tử; tình yêu thương, lòng vị tha luôn hiện hữu trong cuộc sống.
5. Đánh giá:
– Nghệ thuật: cấu tứ độc đáo dựa trên tương phản (quá khứ/hiện tại, lạnh lẽo/ấm áp, buồn bã/vui sướng); ngôn ngữ, hình ảnh giản dị, đời thường mà giàu tính tượng trưng; biện pháp tu từ đa dạng; giọng điệu suy tư, chiêm nghiệm.
– Nội dung: qua sự biến đổi bất ngờ trong mạch cảm xúc của những chiếc lá, nhà thơ khẳng định, trân trọng niềm vui sống có ích, tinh thần cống hiến và lòng vị tha.
6. Liên hệ, mở rộng: so sánh với các bài thơ cùng đề tài hoặc cùng chủ đề sống có ích; liên hệ thực tế, rút ra bài học cho bản thân.
(Theo đáp án và hướng dẫn chấm của Bộ GD&ĐT; giám khảo khuyến khích cách triển khai sáng tạo, hợp lí.)